Maktabgacha ta’lim

Fan/modul kodi

BIM1106

O‘quv yili

2024-2025

Semestr

1

ECTS - Kreditlar

6

Fan/modul turi

kunduzgi

Ta’lim tili

O‘zbek

Haftadagi dars soatlari

5

1.

Fanning nomi

Auditoriya mashg‘ulotlari (soat)

Mustaqil ta’lim (soat)

Jami yuklama

(soat)

Bolalarning ijtimoiy moslashuvi

75

105

      180

2.

I. Fanning mazmuni

Fanni o‘qitishdan  maqsad –  Bolalarning ijtimoiy moslashuvi fanining maqsad va vazifalari, ijtimoiy- pedagogika, uning obyekti, tadqiqot predmeti va asosiy kategoriyalari haqida nazariy bilimlar berish; bolani ijtimoiylashtirishning asosiy omillari va qonuniyatlari haqida yaxlit tasavvurlarni shakllantirish.

Fanning asosiy vazifalari – Talabalarda  maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolani ijtimoiylashtirishning nazariy va amaliy bilimlarini egallash. Turli toifadagi bolalar bilan ijtimoiy -  pedagogik faoliyat olib borishning asosiy metod va shakllarini urganish; talabalarga ijtimoiy – pedagogik tadqiqot ko‘nikma va malakalarini shakllantirish masalalari  haqida har tomonlama bilimlar berish, maktabgacha ta’lim tashkiloti  ishining mazmuni va metodlari haqidagi bilimlarni shakllantirish. metodik usullari va ta’limiy o‘yinlar tanlash, ular bilan ishlash mazmuni va metodlarini o‘rgatish. O‘qitish mazmuni va yo‘llarining umumiy tavsifi bilan qurollantirish.

II. Asosiy nazariy qism (ma’ruza mashg‘ulotlari)

II.I. Fan tarkibiga quyidagi mavzular kiradi:

1-mavzu: Tarbiya - ijtimoiylashtirish omili. Ijtimoiylashtirish – tarbiyaning bosh maqsadi. Ijtimoiylashtirish jarayoni va tarbiyalanuvchi tomonidan jamiyatda mavjud bo‘lgan me’yorlar, qadriyatlar, xulq-atvor shakllarining o‘zlashtirilishi. Bolalik –insonning ijtimoiy hayot me’yorlarini egallay boshlash davri.

Tarbiya tamoyillari.Tarbiyaning insonparvarlik tamoyili.Tarbiyaning tabiat bilan uyg‘unligi. Tarbiyaning jamiyatga muvofiqligi va boshqa tamoyillari. Bolalik – insonning ijtimoiy hayot me’yorlarini egallay boshlash davri

2-mavzu: Ijtimoiylashuv omillari(makro, mezo va mikro omillar) va mexanizmlari

Ijtimoiylashuv tushunchasi. Ijtimoiylashuv vositalari. Ijtimoiylashuv mexanizmlari. Ijtimoiylashuv jarayonida muhitning o‘rni.

3-mavzu: Ijtimoiy pedagogika fan sifatida.

Ijtimoiy pedagogikaning fan sifatida rivojlanishining birinchi bosqichi. Ijgimoiy pedagogika rivojining ikkinchi davri — XVII —XIX asrlar. Ijtimoiy pedagogikaning fan sifatida rivojlanishining uchinchi bosqichi.

4-mavzu: Ijtimoiy pedagogika ta’rifi, tuzilishi va vazifalari.Ijtimoiy tarbiya (keng va tor ma’noda) tushunchasi

“Ijtimoiy pedagogika” tushunchasining mohiyati. Ijtimoiy pedagogik faoliyat va ijtimoiy ta’lim.Tarbiya pedagogikaning asosi..

5-mavzu: Ijtimoiy tarbiyada mahallaning o‘rni

Mahallaning tarbiya jarayonida tutgan o‘rni.Mahallalarda madaniy-ma’rifiy ishlarni yo‘lga qo‘yish.Mahallada jamoatchilik fikrining ta’siri.

6-mavzu: Tamoyil va qoida tushunchalari. Insonparvarlik tamoyili, tabiatga moslik tamoyili. madaniy muvofiqlik tamoyili

Ta’lim qonuniyatlari haqida tushuncha.Ta’lim tamoyillari. Ta’limda insonparvarlik, tabiatga moslik, madaniy muvofiqlik tamoyili.

7-mavzu: Madaniy muvofiqlik tamoyili, insonparvarlik tamoyili.

Madaniyat bilan uyg‘un bo‘lish printsipi. Milliy qadriyatlar. Insonparvarlik tamoyili. Pedagogika va ijtimoiy pedagogika toifalari.

8-mavzu: Ijtimoiy-pedagogik kategoriyalar. pedagogika va ijtimoiy pedagogika kategoriyalari: shaxs, rivojlanish, faoliyat, ijtimoiylashuv, jamiyat. ijtimoiy pedagogik faoliyat.ijtimoiy ta'lim- tarbiya va ijtimoiy tarbiya.

Ijtimoiy pedagogikaning mazmuni, maqsad va vazifalari. Ijtimoiy pedagogika predmeti va

ob’ekti. Ijtimoiy pedagogikaning asosiy tushunchalari. Oila bilan olib boriladigan ijtimoiy – pedagogik faoliyat.Ijtimoiy pedagogiing oila bilan ish yuritishi.  O‘zbekistonda ko‘p bolali oilalarning mintaqaviy xususiyatlari. Oilani ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlash. Ijtimoiy pedagogikaning mazmuni, maqsad va vazifalari. Ijtimoiy pedagogikaning prinsiplari.

9-mavzu: Ilmiy-tadqiqit metodlari: emprik va nazariy. Ijtimoiy pedagogikada ilmiy tadqiqotning vazifalari.

 Ilmiy tadqiqotning mohiyati. Ijtimoiy pedagogikada ilmiy tadqiqotning vazifalari. Ijtimoiy va pedagogik tadqiqotning bosqichlari va usullari.

10-mavzu: Sotsium tushunchasi. sotsium va bola shaxsi. Bolaning rivojlanishida tarbiya sotsium sifatida.

Bola rivojlanishida muhitning ta’siri. Sotsium tushunchasi.Sosium va bola shaxsi. Madaniy –ma`rifiy muassasalarning bola rivojlanishdagi o`rni. Dinning sosiumda sifatidagi o`rni.

11-mavzu: Madaniy sotsiumning bola rivojlanishiga ta’siri. dinning sotsium sifatidagi o‘rni. ma’daniy-ma’rifiy muassasalarning bola rivojlanishidagi o‘rni

Bola rivojlanishida tarbiyaning ahamiyati. Dinning shaxs kamolotida tutgan o‘rni. Madaniy-ma’rifiy muassasalar tarbiyani harakatlantiruvchi kuch sifatida.

12-mavzu: Rivojlanish va o‘sish. shaxs rivojlanishi. shaxsning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi faktorlarning tasnifi.

Shaxs atamasi haqida tushuncha. Rivojlanish va o‘sish jarayonlari. Shaxsning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi faktorlar

13-mavzu: Mega faktorlar va ularning bola ijtimoiylashuviga ta’siri

 Ijtimoiylashuv omillari haqida ma’lumot. Megaomillar haqida tushuncha. Makroomillar umumbashariy jarayon sifatida.

14-mavzu: Mikrofaklorlar - bola ijtimoiylashuvining muhim faktori sifatida

Mikrofaklorlar - bola ijtimoiylashuvining muhim faktori sifatida. oila, qo‘shnilar.Diniy, davlat, xususiy tashkilotlar.

15-mavzu: Deviant xulq-atvor tushunchasi. deviant xulq-atvorning yuzaga kelishi. deviant xulq-atvor turlari. o‘smirlik yoshida deviant xulq-atvorning namoyon bo‘lishi deviant xulq-atvorning kelib chiqish sabablari. deviatsiya konsepsiyalari

Deviant xulq-atvor tushunchasi. deviatsiya va uning turlari. o‘smirlarning deviant xulq-atvori sabablari. deviant bolalar va o‘smirlar, ularni reabilitatsiya qilish yo‘llari.

III.  Amaliy  mashg‘ulotlari bo‘yicha ko‘rsatma va tavsiyalar.

1-mavzu: Tarbiya - ijtimoiylashtirish omili. ijtimoiylashtirish — tarbiyaning bosh maqsadi. ijtimoiylashtirish jarayoni va tarbiyalanuvchi tomonidan jamiyatda mavjud bo‘lgan me’yorlar, qadriyatlar, xulq-atvor shakllarining o‘zlashtirilishi. Ijtimoiylashtirish - tarbiyani bosh maqsadi va tarbiya ijtimoiylashtirish omili. Ijtimoiylashtirish jarayoni va tarbiyalanuvchi tomonidan mavjud bo‘lgan me yorlarni o‘zlashtirish.

2-mavzu: Bolalik – insonning ijtimoiy hayot me’yorlarini egallay boshlash davri.

Bolalarni maktabgacha ta’lim tashkilotidagi sharoitlarga moslashuvi.Maktabgacha yoshdagi bolalarning o‘ziga xos xususiyatlari. Ijtimoiy adabtasiyaning bola ruhiyatiga ta’siri

3-mavzu: Ijtimoiylashtirishning omillari (makro, mezo va mikro omillar) va mexanizmlari. Ijtimoiylashuv tushunchasi. Ijtimoiylashuv vositalari. Ijtimoiylashuv mexanizmlari. Ijtimoiylashuv jarayonida muhitning o‘rni.

 4-mavzu: Ijtimoiy pedagogika fan sifatida. Ijtimoiy pedagogika ta’rifi, tuzilishi va vazifalari. ijtimoiy tarbiya (keng va tor ma’noda) tushunchasi. Ijtimoiy pedagogikaning fan sifatida rivojlanishining birinchi bosqichi. Ijgimoiy pedagogika rivojining ikkinchi davri — XVII —XIX asrlar. Ijtimoiy pedagogikaning fan sifatida rivojlanishining uchinchi bosqichi.

5-mavzu: Ijtimoiy tarbiyada mahallaning o‘rni. Mahallaning tarbiya jarayonida tutgan o‘rni.Mahallalarda madaniy-ma’rifiy ishlarni yo‘lga qo‘yish.  Mahallada jamoatchilik fikrining ta’siri.

6-mavzu: “Tamoyil” va “qoida”tushunchalari. insonparvarlik tarmoyili. tabiatga moslik tamoyili. Ta’lim qonuniyatlari haqida tushuncha.ta’lim tamoyillari.ta’limda insonparvarlik, tabiatga moslik, madaniy muvofiqlik tamoyili.

7-mavzu: Madaniy muvofiqlik tamoyili, insonparvarlik tamoyili.

Madaniyat bilan uyg‘un bo‘lish printsipi. Milliy qadriyatlar. Insonparvarlik tamoyili. Pedagogika va ijtimoiy pedagogika toifalari.

8-mavzu: Ijtimoiy-pedagogik kategoriyalar. pedagogika va ijtimoiy pedagogika kategoriyalari: shaxs, rivojlanish, faoliyat, ijtimoiylashuv, jamiyat. Ijtimoiy pedagogikaning mazmuni, maqsad va vazifalari. Ijtimoiy pedagogika predmeti va ob’ekti.Ijtimoiy pedagogikaning asosiy tushunchalari. Oila bilan olib boriladigan ijtimoiy – pedagogik faoliyat.Ijtimoiy pedagogiing oila bilan ish yuritishi. O‘zbekistonda ko‘p bolali oilalarning mintaqaviy xususiyatlari. Oilani ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlash. Ijtimoiy pedagogikaning mazmuni, maqsad va vazifalari. Ijtimoiy pedagogikaning prinsiplari.

9-mavzu: Ijtimoiy pedagogik faoliyat. ijtimoiy ta'lim- tarbiya va ijtimoiy tarbiya. Ilmiy tadqiqotning mohiyati. Ijtimoiy pedagogikada ilmiy tadqiqotning vazifalari. Ijtimoiy va pedagogik tadqiqotning bosqichlari va usullari

10-mavzu: Ilmiy-tadqiqot metodlari: empirik va nazariy. ijtimoiy pedagogikada ilmiy-tadqiqotning vazifalari. Ilmiytadqiqot metodlari tavsifi. ilmiy tadqiqotning mohiyati. ijtimoiy pedagogikada ilmiy tadqiqotning vazifalari. ijtimoiy va pedagogik tadqiqotning bosqichlari va usullari.

11-mavzu: Ilmiy-tadqiqot bosqichlari. Ilmiy tadqiqot yakunlari. Ilmiy tadqiqotning mohiyati. Ijtimoiy pedagogikada ilmiy tadqiqotning vazifalari. Ijtimoiy va pedagogik tadqiqotning bosqichlari va usullari.

12-mavzu: Sotsium tushunchasi. Sotsium va bola shaxsi. bolaning rivojlanishida tarbiya sotsium sifatida. Bola rivojlanishida muhitning ta’siri. Sotsium tushunchasi.Sosium va bola shaxsi. Madaniy –ma`rifiy muassasalarning bola rivojlanishdagi o`rni. Dinning sosiumda sifatidagi o`rni.

13-mavzu: Madaniy sotsiumning bola rivojlanishiga ta’siri. Ma’daniy-ma’rifiy muassasalarning bola rivojlanishidagi o‘rni. Bola rivojlanishida tarbiyaning ahamiyati. Dinning shaxs kamolotida tutgan o‘rni. Madaniy-ma’rifiy muassasalar tarbiyani harakatlantiruvchi kuch sifatida.

14-mavzu: Dinning sotsium sifatidagi o‘rni. dinning sotsium sifatidagi o‘rni.Islomda ta’lim tarbiyani o‘rganish. o‘zbek xalq pedagogikasi milliy tarbiya jarayonining asosi

15-mavzu: Rivojlanish va o‘sish. Shaxs rivojlanishi.shaxsning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi faktorlarning tasnifi. Shaxs atamasi haqida tushuncha. rivojlanish va o‘sish jarayonlari.shaxsning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi faktorlar.

16-mavzu: Mezofaktorlarning bola ijtimoiylashuviga ta'siri. mikrofaklorlar - bola ijtimoiylashuvining muhim faktori sifatida. ijtimoiylashuv omillari haqida ma’lumot. megaomillar haqida tushuncha. makroomillar umumbashariy jarayon sifatida.

17-mavzu: Megofaktorlar va ularning bola ijtimoiylashuviga ta’siri. Mikrofaklorlar - bola ijtimoiylashuvining muhim faktori sifatida. Oila, qo‘shnilar.  Diniy, davlat, xususiy tashkilotlar.

18-mavzu: Deviant xulq-atvor tushunchasi. Deviant xulq-atvorning yuzaga kelishi. Deviant xulq-atvor tushunchasi. Deviatsiya va uning turlari. O‘smirlarning deviant xulq-atvori sabablari. Deviant bolalar va o‘smirlar, ularni reabilitatsiya qilish yo‘llari

19-mavzu: Deviant xulq-atvor turlari. Deviant xulq-atvorning kelib chiqish sabablari. Deviant xulq-atvor tushunchasi. Deviatsiya va uning turlari. O‘smirlarning deviant xulq-atvori sabablari. Deviant bolalar va o‘smirlar, ularni reabilitatsiya qilish yo‘llari.

20-mavzu: O‘smirlik yoshida deviant xulq-atvorning namoyon bo‘lishi. Maktabgacha tarbiya tashkilotlarida ijtimoiy pedagogikaning o`rni Ijtimoiy pedagogik faoliyatning bolalarning moslashuv ko`nikmalarni shaklantirishdagi o`rni. Ta`lilm, tarbiya rivojlantirish vazifalarini hal etishga kompleks ijtimoiy pedagogik yondashuv. Tarbiyachilar bolalar va ota-onalarga psixologik ijtimoiy yordam.

21-mavzu: MTTda ijtimoiy pedagogikaning mazmuni. Ijtimoiy pedagogik faoliyatning bolalarning moslashuv ko‘nikmalarini shakllantirishdagi o‘rni. Tarbiya ijtimoiy omillarni insonga ta’sir ko‘rsatishining tarkibiy qismi.  Maktabgacha yoshdagi bolalarni moslashuv ko‘nikmalarini hususiyatlari. Maktabgacha yoshdagi bolalarning adabtasiya turlari.

22-mavzu: Ta’lim, tarbiya, rivojlantirish vazifalarini hal etishga kompleks

ijtimoiy pedagogik yondashuv. Oila bilan olib boriladigan ijtimoiy – pedagogik faoliyat. ijtimoiy pedagogiing oila bilan ish yuritishi. o‘zbekistonda ko‘p bolali oilalarning mintaqaviyxususiyatlarioilani ijtimoiy-psixologik qo‘llab-quvvatlash.

23-mavzu: Tarbiyachilar, bolalar va ota-onalarga psixologik-ijtimoiy yordam. Ijtimoiy-pedagogning bolalar va o‘smirlar orasidagi reabilitatsion xizmati modeli va

mexanizmi. Ijtimoiy-pedagogning bolalar orasidagi ijtimoiy pedogogik yondoshuv. oila va uning o‘ziga xosliklari. O‘zbekistonda ko‘p bolali oilalarning mintaqaviy xususiyatlari. ijtimoiy pedagogning oila bilan ish yuritishi.

IV. Mustaqil ta’lim va mustaqil ishlar

      Talaba mustaqil ishni tayyorlashda muayyan fanning xususiyatlarini hisobga     olgan holda quyidagi shakllardan foydalanish tavsiya etiladi:

 • darslik va o‘quv qo‘llanmalar bo‘yicha fan boblari va mavzularini o‘rganish;

 • tarqatma materiallar bo‘yicha ma’ruzular qismini o‘zlashtirish;

 • maxsus adabiyotlar bo‘yicha fanlar bo‘limlari yoki mavzulari ustida ishlash;

           Mustaqil ta’lim uchun tavsiya etiladigan mavzular:

1. O‘zbekistonda ijtimoiy-pedagogikaning faoliyat sohalari.
2. Tez ijtimoiy moslashuvga qodir shaxsning sifatlari, o‘rnashishi  va xulqi.
3. Maktabgacha yoshdagi bolalar ijtimoiylashuvining xususiyatlari
4. Ijtimoiy pedagogika fan va kasb sifatida.
5. Ijtimoiy pedagogika rivojlanishining madaniy-tarixiy asoslari.
6. O‘zbekistonda oila, mahalla va ishlab chiqarish (o‘quv, ijodiy) jamoalarning      ijtimoiy – pedagogik vazifalari.
7. Tarbiya - ijtimoiylashtirish   omili.
8. Ijtimoiylashtirish – tarbiyaning bosh maqsadi
9. Ijtimoiylashtirish jarayoni va tarbiyalanuvchi tomonidan jamiyatda mavjud bo‘lgan meyorlar, qadriyatlar,  xulq-atvor shakllarining o‘zlashtirilishi.
10. Rivojlanish va o‘sish.
11. Shaxs rivojlanishi
12. Shaxsning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatuvchi faktorlarning tasnifi.
13. Mego faktorlar va ularning bola ijtimoiylashuviga ta’siri.
14. Faktorlarning bola ijtimoiylashuviga ta’siri.
15. Mikro faktorlar – bola ijtimoiylashuvining muhim faktori sifatida.
16. Oilaga ijtimoiy pedagogik yordam shakllari.
17. Bola rivojlanishida ijtimoiy omillar
18. Bolaning ijtimoiy rivojlanishida nutq egallashning ahamiyati.
19. Sotsium tushunchasi. Sotsium va bola shaxsi.
20. Madaniy sotsiumning bola rivojlanishiga ta’siri. Dinning sotsium sifatidagi o‘rni. Ma’daniy-ma’rifiy muassasalarning bola rivojlanishidagi o‘rni.
21. Deviant xulq-atvor tushunchasi. Deviant xulq-atvorning yuzaga kelishi..  Deviant xulq-atvor turlari.
22. O‘smirlik yoshida deviant xulq-atvorning namoyon bo‘lishi.
23. Deviant xulq-atvorning kelib chiqish sabablari.
24. Deviatsiya konsepsiyalari.
25. Tarbiyachilar, bolalar va ota-onalarga  psixologik-ijtimoiy yordam.
26. Bolalik- insonning ijtimoiy hayot me’yorlarini egallay boshlash davri.
27. MTT bolalarning moslashuv ko‘nikmalarini shakllantirish texnologiyalari

Mustaqil o‘zlashtiriladigan mavzular bo‘yicha talabalar tomonidan referatlar tayyorlash va uni taqdimot qilish tavsiya etiladi.

3.

V. Fan o‘qitilishining natijalari (shakllanadigan kompetensiyalar)

      Fanni o‘zlashtirish natijasida talaba:

   Bolalarning ijtimoiy moslashuvi metodikasining nazariy asoslarini bilishi kerak.

   Ijtimoiy pedagogikaning ta’lim va tarbiya jarayonidagi ahamiyati  to‘g‘risida     bilimlarga ega bo‘lishi kerak.

 Maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarning ijtimoiy moslashuviga oid ishlar tizimini  qo‘llay olish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak.

 Ijtimoiy pedagogikaning jamiyat hayotidagi ahamiyati to‘g‘risida bilimga  ega bo‘lishi;

  Ijtimoiy pedagogikaning tibbiy-psixologik asoslari ko‘nikmalariga ega bo‘ladi.

  Ijtimoiy pedagogikaning madaniy-tarixiy, etnografik va falsafiy negizlarini o‘ziga xosligini o‘zlashtiradi.

  Pedagogik-ijtimoiy ishlar metodlarini o‘zining amaliy faoliyatida qo‘llay olishni bilishi, ko‘nikma hosil qilishi;

   Oila, mahalla va jamoda ijtimoiy ishlarni rejalashtirish, pedagogik-ijtimoiy metodlaridan unumli foydalanish, maktabgacha ta’lim tashkilotlarida bolalarning ijtimoiy moslashuviga xizmat ko‘rsatish malakalariga  ega  bo‘lishi   lozim.

4.

• VI. Ta’lim texnologiyalari va metodlari:
• ma’ruzalar;
• interfaol keys-stadilar;
• guruhlarda ishlash;
• taqdimotlarni qilish;
• individual loyihalar;
• jamoa bo‘lib ishlash va himoya qilish uchun loyihalar.

5.

VII. Kreditlarni olish uchun talablar:

Fanga oid nazariy va uslubiy tushunchalarni to‘la o‘zlashtirish, tahlil natijalarini to‘g‘ri aks ettira olish, o‘rganilayotgan jarayonlar haqida mustaqil mushohada yuritish va joriy, oraliq nazorat shakllarida berilgan vazifa va topshiriqlarni bajarish, yakuniy nazorat bo‘yicha yozma ishni topshirish.