Filologiya va tillarni o'qitish: o'zbek tili

1. Umumiy tavsifi

60230100 Filologiya va tillami o'qitish ta'lim yo'nalishi bo'yicha

bakalavrlar tayyorlash kunduzgi va kechki ta'lim shakllarida amalga oshiriladi.

Kunduzgi ta'limda bakalavriat dasturining me'yoriy muddatt 4 yil.

L.1. Qo'llanish sohasi

1.1.1. Malaka talabining qoollanilishi.

Malaka talablari 60230100 - Filologiya va tillarni o'qitish ta'lim yo'nalishi

bo'yicha bakalavrlar tayyorlovchi barcha oliy ta'lim tashkilotlari uchun talablar

majmuini ifodalaydi.

1.1.2. Malaka tala binin g asosiy foydala n uvc h ila ri :

Mazkur ta'lim yo'nalishi bo'yicha malaka talablari, o'quv reja va o'quv

dasturlarini ishlab chiqish va yangilash, ular asosida o'quv jarayonini samarali

amalga oshirish uchun mas'ul hamda o'z vakolat doirasida bitiruvchilarning

tayyorgarlik darajasiga javob beradigan oliy ta'lim muassasalarining boshqaruv.

xodimlari (rektor, prorektorlar, o'quv bo'limi boshlig'i, dekanlar ya kafedra

mudirlari) va professor-o' qituvchilari ;

ta'lim yo'nalishining o'quv rejasi va o'quv dasturlarini o'zlashtiruvchi oliy

ta' lim muas sasasining talabalari;

bakalavriat bitiruvchilarining tayyorgarlik darajasini baholashni amalga

oshiruvchi Davlat attestatsiya komi s s i y alari;

ta'limni boshqarish bo'yicha vakolatli davlat organlari;

oliy ta' lim tashkilotlarini moliyalashtirishni ta' minlovchi organlar;

oliy ta'lim tizimini akkreditatsiya va sifatini nazorat qiluvchi vakolatli davlat

organlari;

kadrlar buyurtmachilari, ish beruvchi tashkilot va korxonalar;

oliy ta'lim muassasalariga o'qishga kirayotgan abiturientlar, ulaming ota

onalari va boshqa manfaatdor shaxslar.

1.2. Kasbiy faoliyatlarning tavsifi .

1.2.1. Kasbiy faoliyatning sohalari.

Uzluksiz ta'limning maktabgacha, umumiy o'rta va o'rla maxsus,

professional ta'lim tashkilotlari, davlat va nodavlat muassasalarida xorijiy tillarni

o'qitish, O'zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va tarmoq ilmiy tadqiqot

institutlarida mutaxassis sifatida faoliyat yuritish, davlat boshqaruvi organlari,

mahalliy va xalqaro tashkilotlarda tarjimonlik, fuqarolik jamiyati institutlari,

ommaviy axborot vositalari va nashriyotlarda faoliyat olib borish bilan bog'liq

kasbiy sohalar majmuasini qamrab oladi.

1.2.2. Kasbiy faoliyatlarning obyektla ri.

Davlat boshqaruvi organlari, O'zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va

tarmoq ilmiy tadqiqot institutlari, ommaviy axborot vositalari va nashriyotlar,

maktabgacha, umumiy o'rta va o'rta maxsus, professional ta'lim tashkilotlari,

davlat va nodavlat ta'lim tashkilotlari, korxona va muassasalar, kompaniyalar

(firmalar)da filolog, pedagog (asosiy va ikkinchi til bo'yicha).

1.2.3. Kasbiy faoliyatlarining tu rlari :

. 

ta'lim muassasolqrida pedagogik va ilmiy-pedagogik,'

. 

. 

. 

. 

. 

"60230100 - Filologiya va tillarni o'qitish" ta'lim yo'nalishi

tarjimonlik,'

tashkiliy-boshqaruv;

OAVda muxbirlik, noshirlik va muharrirlik:

ilmiy tadqiqot;

konsalting xizmati.

t.2.4. Kasbiy v azifalar.

60230100 - Filologiya va tillarni o'qitish ta'lim yo'nalishi bo'yicha Milliy

malaka ramkasining 6-malaka darajasi hamda bakalavr kasbiy faoliyatlarining

sohalari, ob'ektlari va turlariga muvofiq, bakalavriat bitiruvchisi quyidagi kasbiy

vazifalarni samarali bajarishga qodir bo'lishi lozim:

Ta'lim muassasalarida pedagogik va ilmiy-pedagogik faoliyatida:

uzluksiz ta'lim tizimining ixtisosligiga mos ta'lim muassasalarida ona tili va

adabiyoti hamda o'rgangan asosiy va ikkinchi chet tillarini o'qitish;

zamonaviy axborot va pedagogik texnolo giyal ardan foydalanib noan' anaviy

o'quv mashg'ulotlarini o'tkazish;

o'qitilayotgan fanlar bo'yicha o'quv mashg'ulotlarini o'tkazish uchun zarur

bo' lgan o' quv-metodik hujj atlarni tuzish, tayyorlash va rasmiylashtirish;

o'qitilayotgan fan bo'yicha o'quv mashg'ulotlarini o'tkazish uchun

o' qitishning didaktik vo sital ari dan foydal ani sh ;

chet tillami intensiv shaklda o'rgatish (qisqa kurslar);

mustaqil ta'lim va ilmiy-ijodiy izlanish ishlari natijasida o'qitilayotgan fan

bo'yicha pedagogik faoliyatni muntazam takomillashtirib borish.

Tarj imonlik faoliyatida :

davlat va nodavlat tashkilotlarda chet tillardan tarjimonlik qilish;

maorif, madaniyat, turizm sohalarida, turli davlat muassasalarida,

mehmonxona, qo'shma korxonalar, firmalarda ish yurituvchi, referent vazifasida

ishlash;

texnik va boshqa tarjima turlarini amalga oshirish;

mehmonxona, sayyohlik firmalarida menejer va ma'muriy xodim sifatida

ishlash;

xalqaro konferens iy a v a tadbirlarda tarj imonlik faol iyatini olib borish.

Tashkiliy-boshqaruv faoliyatida :

filologik faoliyat sifatini boshqarish jarayonlarini ishlab chiqish va tatbiq

qilish;

ma'naviy, milliy va umuminsoniy qadriyatlar masalalari yuzasidan o'z

fikrini bayon qila olishi va ilmiy asoslay bilishi, milliy istiqlol g'oyasiga asoslangan

faol hayotiy nuqtai nazarga ega bo'lishi;

ona tili hamda roman german tillariga oid turli tadbir, anjuman va ma'rifiy

suhbatlarni tashki llashtiri sh va bo shqari sh ;

ARMda axborot texnologiyalaritizimini yaratish va ulardan foydalanish bilan

bog'liq bo'lgan jarayonlar monitoringi hamda sifatini baholash mexanizmlarini

ishlab chiqish;

jamoada ijtimoiy vama'naviy-ma'rifiy ishlarni tashkil etish va boshqarish;

buj anyotgan faoliyati bo'yicha ish rejasini tuzish, nazorat qilish va amalga

oshirilgan ishning natij alarini baholash.

"60230100 * Filologiya va tillarni o'qitish" ta'lim yo'nalishi

OAVda muxbirliko noshirlik va muharrirlik faoliyatida:

ommaviy axborot vositalarida muxbirlik va muharrirlik ishlarini amalga

oshirish;

mustaqil ravishda maqola, ko'rsatuv va eshittirishlar tayyorlash ko'nikmasiga

ega bo'lish;

nashriyot va tahrir sohasida badiiy va ilmiy asarlarni, sohaga oid risola va

monografiyalar bo'yicha musahhih va muharrirlik faoliyatini amalga oshirish;

noshirlik muassasalarida tarjimon va adabiy xodim bo'lib faoliyat yuritish.

Ilmiy-tadqiqot faoliyatida :

filologiya sohasida ilmiy tekshirish institutlarida kichik ilmiy xodim,

tadqiqotchi izlanuvchi sifatida namunaviy usullar va boshqalar bo'yicha

eksperimentlar o'tkazish va ularning natijalariga ishlov berish;

namunaviy metodikalar va o'qitishning innovatsion usullari bo'yicha

eksperimental tadqiqotlarni o'tkazish va ularning natijalari bo'yicha tavsiyalar

ishlab chiqish;

ilmiy-tadqiqot ishlanmalarini tayyorlash, soha adabiyotlari eksperlizasini

amalga o shiri shda qatnashi sh;

o'tkazilayotgan tadqiqotlar mavzusi bo'yicha ilmiy axborotlarni ishlab

chiqi sh, referatl ar va biblio gr afry alar tuzi sh ;

ilmiy seminarlar, ilmiy-amaliy konferensiyalar ishida ma'ruzachi,

muhokamalarda qatnashuvchi va referent sifatida ishtirok etish;

sohaga oid jumallarga maqola vataqrizlar tayyorlash;

internet tarmog'ida eng yangi ilmiy, adabiy va lisoniy yangiliklar, yangi

pedagogik texnologiyalar haqidagi ma'lumotlarni maqsadga yo'nalgan holda izlash

va topish;

ilmiy-tadqiqot va ta'lim muassasasi jamoasi tarkibida kasbiy faoliyat

masalalarini yechish.

Konsalting xizmati faoliyatida :

yo'nalishiga mos mavzulardagi loyihalar, manbalar, adabiyotlar, elektron

video va audio mahsulotlarni ekspertiza qilish;

ixtisoslikka mos sohalar bo'yicha konsalting xizmatlarini ko'rsatish

qobiliyati ga ega bo' lish;

mamlakatdagi turli foydalanish ko'lamiga ega bo'lgan tillarga tizimli va

funksional tavsif bera olish;

kasbiy faoliyatda hozirgi va tarixiy adabiy jarayonlarni va turli janrga mansub

badiiy asarlarni tahlil qila bilish.

2. Kasbiy kompetensiyalariga qooyiladigan talablar.

Davlat siyosatining ustuvor yo'nalishlariga oid masalalarini bilish, ijtmoiy

iqtisodiy muammolar va jarayonlarni mustaqil tahlil qila olish;

me'yoriy-huquqiy hujjatlarni izlash, tahlil qilish va ulardan kasbiy faoliyatida

foydalanish ko'nikmalariga ega bo' lish;

oorgangan tillarida kasbiy faoliyatiga oid hujjatlar va ishlar mohiyatini

tushunish, tabiiy va ilmiy fanlar bo'yicha kasbiy faoliyati doirasida zaruriy

bilimlargaegabo'lishhamdaulardan zamonaviyilmiyasosdahayotdavao'zkasbiy

faolivatida fovdalana bilish;

"60230100 - Filologiya va tillarnio'qitish" ta'lim yo'nalishi

axborot texnologiyalarini kasbiy faoliyatida qo'llay bilish, axborotlarni

yig'ish, saqlash, qayta ishlash va ulardan foydalanish usullarini egallagan bo'lish,

o'z kasbiy faoliyatida mustaqil asoslangan qarorlar qabul qila olish;

yangi bilimlarni mustaqil egallay bilishi, o'z ustida ishlashi va mehnat

faoliyatini ilmiy asosda tashkil qila olish;

o'rganilayotgan til fonetikasi, leksikologiyasi, morfologiyasi, sintaksisini

hamda so'z ma'nolarining taraqqiyotini bilish;

uzluksiz ta'lim tizimining ixtisosligiga mos ta'lim muassasalarida ona tili va

adabiyoti hamda o'rgangan asosiy va ikkinchi chet tillarini o'qitish ko'nikmasiga

ega bo'lish;

zamonaviy axborot va pedagogik texnologiyalardan foydalanib noan'anaviy

o' quv mashg'ulotlarini o'tkazish;

o'quv mashg'ulotlarini o'tkazish uchun zarur bo'lgan o'quv-metodik

hujj atlarni tuzi sh, tayyorlash va rasmiylashtiri sh ;

namunaviy metodikalar ya innovatsion ta'lim texnologiyalari bo'yicha

eksperimental tadqiqotlarni o'tkazish va ularning natijalari bo'yicha tavsiyalar

ishlab chiqish;

sohaga oid jurnallarga maqola va taqrizlar tayyorlash ko'nikmasiga ega

bo'lish;

eng yangi ilmiy, adabiy va lisoniy yangiliklar, yangi pedagogik texnologiyalar

haqidagi ma'lumotlarni maqsadga yo'nalgan holda izlash va topish ko'nikmasiga

ega bo'lish;

davlat va davlatga qarashli bo'lmagan xususiy tashkilotlarda chet tillardan

tarjimonlik qilish;

texnik va boshqa tarjima turlarini amalga oshirish qobiliyati ga ega bo'lish;

mehmonxonalarda va sayyohlik firmalarida menejerlik va ma'muriy xodim

sifatida ishlash;

o'z mutaxassisligi tillariga oid turli tadbir, anjuman va ma'rifiy suhbatlarni

tashkil etish va boshqarish;

ommaviy axborot vositalarida muxbirlik va muharrirlik ishlarini amalga

oshirish, mustaqil maqola, ko'rsatuv va eshittirishlar tayyorlash;

nashriyot va tahrir sohasida badiiy va ilmiy asarlarni, sohaga oid risola va

monografiyalar bo'yicha musahhih va muharrirlik faoliyatini amalga oshirish;

noshirlik muassasalarida tarjimon va adabiy xodim bo'lib faoliyat yuritish,

arxiv va muzeylarda ekskursovod, ilmiy xodim sifatida ishlash va sohaga oid ish

jarayonini tashkil qilish;

o'zi o'rgangan asosiy til va xorijiy tillami o'qitish va tarjimonlik faoliyati

bilan bog'liq sohalar bo'yicha konsaltin g xizmatlarini ko'rsatish qobiliyati ga ega

bo'lish;

turli tashkilotlarda tarjimonlik faoliyati va gid hamrohligini amalga oshirish,

havo yo'llarida servis xizmati, turli firma va mehmonxonalarda menejer xizmatini

ko'rsata olish;

o'zbek tilshunosligi, umumiy tilshunoslik, qadimgi turkiy til, o'zbek tili

tarixi, o'zbek folklori, o'zbek dialektologiyasi va sheva matnlari leksikasi tahlili,

hozirgi o'zbek adabiy tili, o'zbek adabiyoti tarixi, nazartyasi, matnshunoslik,

"60230100 - Filologiya va tillarni o'qitish" ta'lim yo'nalishi

navoiyshunoslik, jahon adabiyotiga oid bilimlarni egallash, ilmiy tadqiqot asoslari,

sotsiolingvistika, o'zbek terminologiyasi, o'zbek leksikografiyasi, turkiy tillarning

qiyosiy-tarixiy grammatikasi, adabiyotning dolzarb masalalarini ilg'ay olish, ilmiy

faoliyatda qo'llay bilish va o'quvchilarga yetkaza olish;

yangi o'zbek adabiyoti tarixining taraqqiyot tamoyillari, davr adabiyotini

yuzagakeltirgan omillar, qonuniyatlar, o'ziga xos xususiyatlarni o'rganish malakasi

va bilimiga ega bo'lish; o'zbek adabiyoti taraqqiyotining asosiy yo'nalishlarini

belgilash; qiyosiy adabiyoshunoslikning umumnazariy va uslubiy muammolari,

o'zbek mumtoz adabiyoti, qiyosiy mifologiya va folklorshunoslik, o'zbek

adabiyoti jahon badiiy tafakkuri kontekstida o'rganilishi, o'zbek va jahon adabiy

aloqalari, tarjimashunoslik va tarjima tanqidi kabi dolzarb masalalarni yoritish; turk,

ojarbayjon, qozoq, qirg'iz,turkman adabiyoti to'g'risida ma'lum otga egabo'|ish, bu

xalqlar adabiyoti namoyandalari hayoti va ijodi, folklori, yozma adabiyoti

namunalaridan xabardor bo'lish; munaqqidlar, adib-munaqqidlarning faoliyati,

adabiy tanqidchilikdagi janrlar va uslublar masalasini tadqiq qilish orqali tanqidiy

qarashni shakllantirish;

uzluksiz ta'lim tizimi muassasalarida o'quv jarayonini tashkil etish ya

o'tkazilishiga ko'maklashish, tadqiqotlarda ishtirok etish,, ma'lumotlarni to'plash,

umumlashtirish va tahlil etish, zamonaviy pedagogik va axborot texnologiyalarni

egallash va tatbiq etishni bilish;

umumkasbiy va ixtisoslik fanlarining o'rganish obyektlari, predmet, maqsad

va vazifalari, hodisa va jarayonlarni bilish va ulardan ilmiy tadqiqotlarda unumli

foydalanish va qo'shimcha ravishda chuqur bilim olish uquviga ega bo'lish;

ta'lim yo'nalishiga muvofiq kasb faoliyati sohalarida erishilgan asosiy yutuqlar,

muammolar va ularning istiqbol rejalarini ishlab chiqish va amalga oshirish

ko'nikmalariga ega bo' lish;

o'rganilayotgan til adabiyotining jahon adabiyotidagi o'rni va uning bashariyat

taraqqiyotidagi ulushini aniqlash;jahon adabiyoti an'analaridan sharq adabiyotining

milliy xususiyatlarini ajrata olish; sharq mamlakatlarida adabiy ta'sir masalalarini

farqlash, ularning asosiy metod va usullarini qo'llay bilish;

o'rganilayotgan tilning mamlakat tarixi, geografiyasi, iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy

tizimi, xalqaro munosabatlari, uning jahon hamjarniyatidagi geopolitik o'mini

bilish;

umumiy pedagogika nazariyasi, o'qitish jarayoni, o'qitishning ta'limiy,

tarbiyaviy va rivojlantiruvchi vazifalari; ta'limda ilmiylik, izchillik, muvofiqlik,

ijodiylik va boshqa tamoyillar; ta'lim jarayonida motivatsiya; ta'lim metodlari,

vositalari va texnologiyalari; umumiy va xususiy metodlar; umumiy pedagogik

texnologiyalar; ta'lim tizimini boshqarish; pedagogik mahorat; umumiy

psixologiya; umumiy psixologiyaning sohalari; yosh va pedagogik psixologiya;

ta'limni va bilimlarni o'zlashtirishni boshqarish psixologiyasi; ta'lim va aqliy

taraqqiyot; tarbiya metodlari va formalari; bo'lg'usi o'qituvchi shaxsi sifatlari

borasida ilmiy bilimlar, amaliy mahorat va ko'nikmalariga ega bo'lishi kerak.

c h et t' i ko m m u n i ka tiv ko - p ;u,0.';orll,'" r i " i"q :P ;tXJiil J,l;; ":ili" ;i i'il

so'zlashuvchilar bilan o'zga tilda muloqot qilishni amalga oshirish qobiliyati va

tayyorgarligi, shuningdek, talabalami tili o'rganilayotgan mamlakatlar madaniyati

bilan tanishtirish, o'z mamlakati madaniyatini yanada yaxshiroq anglash, uni

muloqot j arayonida ko' rsata oli shni nazar da tutadi.

Mazkur malakaviy talablarninng asosiy vazifalar\ talabalarda quyidagi

kompetensiyalarning takomilashtirilishini nazar da tutadi :

Lingvistik kompetensiya o'rganilayotgan til egalari bilan muloqot qilish

uchun til haqidagi ma'lumotlarni (fonetika, leksika, grammatikani) yetarli daralada

bilish va nutq faoliyati turlarini (tinglab-tushunish, gapirish, o'qish va yozish)

egallashn i nazar da tutadi.

Ijtimoiy-lingvistik (nutqiy) kompetensiya so'zlovchining biror bir nutqiy

vaziyat, kommunikativ maqsad va xohish-istagidan kelib chiqqan holda kerakli

lingvistik shakl, ifoda usulini tanlash imkonini yaratadi.

Diskursiv kompetensiya (diskurs - bu og'zaki yoki yozma matn) matnni

toog'ri talqin qilish va tuzish, shuningdek, shunga mos nutqiy muloqot turini tanlash

uchun og'zaki va yozma matnlarning lingvistik, stilistik hamda tarkibiy

xususiyatlarini bilib ol i sh ni nazar da tutadi.

Strategik (kompensator) kompetensiya tilni yetarli darajada bilmaslik,

shuningdek, chet tili muhitida nutqiy hamda ijtimoiy muloqot tajribasidagi

kamchilik va nuqsonlarni ayrim verbal/noverbal vositalar yordamida to'ldirish,

kommunikativ vaziyatdatushunmovchiliklar paydo bo'lganda takroran so'rash, uzr

so'rash va hokazolar orqali murakkab vaziyatlardan chiqib keta olish qobiliyatini

nazarda tutadi.

Ijtimoiy-madaniy kompetensiya autentik nutqning milliy xususiyatlarini:

o'zi yashayotgan mamlakatning urf-odatlari, qadriyatlari, marosimlari va boshqa

milliy-madaniy xususiyatlarini bilish hamda tili o'rganilayotgan mamlakat bilan

taqqoslagan holda taqdim eta olish qobiliyatini ko'zda tutadi.

Ij timoiy kom petensiya hozirgi ko' pmadan iyatl i dunyoda ta' I im oluvchilarda

chet tilini o'rganish muhimligi tushunchasi; chet tilida muloqot qilish, anglash, o'z

ustida mustaqil ishlash va ijtimoiy moslashuv vositasi sifatida foydalanish ehtiyojini

shakllantirish va rivojlantirish, fuqarolik, vatanparvarlik fazilatlarini tarbiyalashda,

chet tili orqali madaniyatlar o'rtasida muloqotlarni amalga oshirish istagi ya

xohishida namoyon bo' ladi.

O'quv-anglash kompetensiya ta'lim oluvchining chet tillar va

madaniyatlarni o'rganishning mustaqil bilim olish faoliyatidagi kompetensiyalar

yig'indisi bo'lib, real bilish ob'ektlari va zamonaviy ta'lim texnologiyalaridan

foydalanish bilan bog'liq bo'lgan mantiqiy, metodologik, o'quv faoliyati

elementlarini o'z ichiga oladi.

3. Amaliyotlarga qo'yiladigan talablar.

Malakaviy amaliyot - umumkasbiy va ixtisoslik fanlaridannazariy bilimlarni

mustahkamlash va amaliy jarayonlar bilan uyg'unlashtirish, tegishli amaliy

ko' nikmalar, kompetensiyalar va malakalarni shakllantirishga qaratiladi.

Ta'lim yo'nalishi bo'yicha quyidagi amaliyotlar o'tkaziladi:

l. Malakaviy amaliyot;

2. Pedagogik amaliyot.